Aan de Nederrijn bij Stuwcomplex Amerongen gebeurt iets ongelofelijks: twee immense vizierschuiven van elk 9 meter hoog en 360.000 kilo zwaar openen en sluiten met slechts vier kleine 2,4 kW elektromotoren – vier ‘waterkokers’!
Het Stuwcomplex Amerongen – onderdeel van het Stuwensemble Nederrijn en Lek – regelt de waterstand en bevaarbaarheid van de Nederrijn, de Lek en de IJssel. Daarom heten de stuwen in Driel, Amerongen en Hagestein ook wel de ‘Kraan van Nederland’.
Wonder van engineering
De stuw bij Amerongen gaat per jaar gemiddeld zo’n 25 keer open en dicht om hoogwater door te laten. De rest van het jaar zijn ze dicht om het rivierwater op peil te houden. De bediening is een wonder van engineering en techniek. Het geheim? Geen brute kracht, maar slim ontwerp. De bedenkers berekenden eind jaren vijftig heel precies hoeveel kracht er nodig zou zijn om de immense stalen bogen op te tillen. Ze ontwikkelden een slimme overbrenging via kabeltrommels, grote lagers en draaipunten die maar heel weinig kracht nodig heeft. Ook de wrijving is minimaal. En ze kozen voor langzame bediening: openen en sluiten duurt 2 tot 2,5 uur.
Bij zo’n belangrijk waterwerk is betrouwbaarheid topprioriteit: gaat de stuw niet open, dan kan het water niet weg en overstroomt het achterland. Gaat de stuw niet dicht, dan stroomt het water te snel naar zee en blijft er te weinig water over voor scheepvaart en landbouw. (Over scheepvaart gesproken: jaarlijks passeren hier ongeveer 17.000 enorme rivierschepen!)
Slimme bediening, altijd paraat
Om het Stuwensemble Nederrijn en Lek klaar te maken voor de toekomst, is het enkele jaren geleden grondig gerenoveerd. Alle drie de stuwen kregen een moderne besturing en zijn sindsdien centraal te bedienen vanuit Amerongen. Een belangrijke rol in dit project was weggelegd voor Yunex Traffic. Dat leverde de vernieuwde besturings- en bediensystemen die de stuwen sindsdien 24/7 op afstand aansturen. Tegelijk blijft lokale bediening mogelijk in geval van onderhoud of een onverhoopte storing. Bij die vernieuwing zijn ook onderdelen van het hijswerk aangepakt, zoals kabels en machinewerk.
Doorwerken terwijl de rivier stroomt
Ook de vizierschuiven zelf – de enorme halfronde stuw-wanden – zijn vernieuwd. Hun naam verwijst naar de vorm: als het vizier van een ridderhelm. Dankzij die vorm waaiert het water dat er onderdoor stroomt breed uit, met lagere stroomsnelheid en minder krachtige wervelingen. Daardoor heeft de rivierbodem minder te lijden en is er minder zware bodembescherming nodig. Nog zo’n slim detail. En, extra knap: door de werkzaamheden in delen uit te voeren, kon de scheepvaart ook tijdens de werkzaamheden vrijwel ongehinderd doorgaan. Onvoorstelbaar toch?!
Techniek die Nederland veilig houdt
Zo is Stuwcomplex Amerongen – en feitelijk het hele Stuwensemble Nederrijn en Lek – een prachtig voorbeeld van fascinerende infratechniek. Techniek die onze rivieren bevaarbaar houdt, en onze voeten droog. Vaak onopvallend, maar altijd van levensbelang!
Heb jij ‘n tip voor deze rubriek? Stuur je suggestie naar demakersvanmorgen@technieknederland.nl!
