Moet je bij onweer nou je tv, pc en andere apparaten uitzetten, en zelfs de stekkers uit het stopcontact trekken? Of gold dat vroeger, maar nu niet meer?
Het verrassende antwoord: ja, dat geldt nog steeds. Volgens organisaties als Techniek Nederland en Brandweer Nederland blijft het verstandig om tijdens zwaar onweer kwetsbare apparaten los te koppelen van het stroomnet. Een blikseminslag in de buurt van een woning of kantoor kan namelijk een enorme spanningspiek veroorzaken. Die piek kan via het elektriciteitsnet of bekabeling aangesloten apparatuur bereiken en beschadigen.
Hoe sterk kan zo’n inslag zijn?
Hou je vast: de ontlading kan tot wel 100 miljoen volt en 20.000 tot 300.000 ampère aan stroomsterkte produceren. De temperatuur in de bliksemkern loopt op tot 30.000 graden – zes keer zo heet (!) als het oppervlak van de zon. De kracht van de inslag is op verschillende manieren indrukwekkend:
- Explosie aan energie: Een enkele inslag levert gemiddeld zo’n 280 kWh energie, genoeg voor een gemiddeld huishouden voor een aantal weken.
- Explosieve hitte: Door de enorme hitte verdampt vocht in bomen explosief, waardoor ze in stukken kunnen knallen.
- Enorm bereik: Bliksemflitsen zijn vaak 5 tot 6,5 kilometer lang. Schade door overspanning kan zich via de grond of leidingen nog ver buiten de directe inslagplek verspreiden.
Apparatuur kwetsbaar
Een gemiddeld huishouden heeft 131 elektrische apparaten, en die lopen in principe allemaal risico bij blikseminslag. “Zelfs de nieuwste, moderne elektronica is kwetsbaar en gevoelig voor spanning”, zegt Sjoerd van Gelder, vakspecialist Elektrotechniek bij Techniek Nederland. Zodra de bliksem inslaat, reist de stroom via de voedingskabels in de grond en komt zo jouw meterkast binnen. Je televisie, modem, computer, wasmachine, kookplaat, rookmelder: niets is veilig voor piekspanning. Deze apparaten zijn voorzien van gevoelige onderdelen die snel kapotgaan, zoals een printplaat.
Stekkers uit stopcontact
Dat kun je voorkomen door bij een onweersbui de stekkers uit het stopcontact te trekken. Dan staat er geen spanning op het apparaat en is het niet meer verbonden met het elektriciteitsnet. In de praktijk is het meestal niet te doen om álle apparaten los te koppelen, snapt ook Van Gelder. Neem alleen al de stekker van een koelkast: die zit vaak achter een plint. Ook Gerard Holtkamp van Brandweer Nederland zegt dat het lang niet altijd lukt om alle apparaten af te koppelen. “Maar doe het in elk geval voor de belangrijkste en duurste apparatuur.”
Beveiliging voor je apparaten
Wil je bliksemschade koste wat kost voorkomen en je apparatuur beschermen? Dan kun je kiezen voor een overspanningsbeveiliging. Een installateur kan in de meterkast een vaste beveiliging aanbrengen die zorgt dat alle spanning boven de standaard 230 Volt wordt afgevoerd en jouw apparaten niet bereikt. Dat is voor grote instanties zoals ziekenhuizen en datacentra verplicht, voor woningen niet.
Niet zelf prutsen
“Zo’n overspanningsbeveiliging maakt je minder kwetsbaar, maar heeft ook een prijskaartje: het installeren kost maar zo € 500”, zegt Van Gelder. Aan de andere kant: kapotte apparaten en kabels zijn ook kostbaar, en zo’n schade betekent ook veel gedoe, vindt hij. “Ga in elk geval niet zelf prutsen in de meterkast met spullen uit de bouwmarkt: schade door slecht aangesloten apparatuur komt vaker voor dan schade door blikseminslag!”
(Foto: Pexels / Odalw Arkonski.)
Heb jij ‘n tip voor deze rubriek? Stuur je suggestie naar demakersvanmorgen@technieknederland.nl!
