“Bouw een installatie op als een verhaal en iedereen snapt het”

De technieksector heeft veel extra mensen nodig. Maar de vaak theoretische manier waarop mensen het vak krijgen aangeleerd, leidt tot veel afhakers. Daarom ontwikkelde Robert Boots van installatiebedrijf Boots Haelen een visuele, begrijpelijke stap-voor-stap lesaanpak. Die werkt – als een sprookje!

Robert, waar liep je tegenaan?

“Veel mensen vinden de techniek best interessant, maar hebben moeite om technische kennis uit tekst of een theoretische uitleg te halen. Als je uit tekst moet halen hoe een installatie werkt, heb je heel veel voorstellingsvermogen nodig. Zelf heb ik nog niet lang geleden de diagnose ADD gekregen. Daardoor ben ik beter gaan snappen dat het opnemen en vasthouden van kennis voor iedereen anders werkt. Ik merkte dat ook in de praktijk. Toen ik leerlingen uitlegde hoe een warmtepomp in elkaar zit, aan de hand van een fysieke praktijkopstelling, snapten ze het ineens wél. Eén leerling zei: ‘Ik ben visueel ingesteld, dit snap ik veel beter.’ Die leerling zouden we voor de sector verliezen als we op dezelfde manier doorgaan met technisch onderwijs.”

Techniek uitgelegd als een sprookje, met helden en schurken. En vooral: in heldere afgebakende stappen.

Net als een sprookje, moet je een installatie opbouwen uit logische elementen: de ridder, de prinses, de uitdaging en de climax.

Is dat ook wetenschappelijk bewezen?

“Uit een Brits onderzoek onder duizend bouwmedewerkers blijkt dat ongeveer één op de vier zichzelf als ‘neurodivergent’ beschouwt. Met ADHD, autisme en dyslexie als meest voorkomende vormen. Opvallend is dat 34% zegt dat hun neurodivergentie hen juist naar de bouw leidde. De bouw en techniek zijn dus blijkbaar aantrekkelijk voor deze groep, maar dan moeten we er wel voor zorgen dat we die mensen kennis aanbieden op een manier die voor hen werkt, anders haken ze af. Ik wil twee dingen uitdragen. Eén: neurodivergentie is geen handicap, maar een variatie op het menselijk brein. Anders-denkers zijn juist vaak genieën, kijk maar naar Albert Einstein. En twee: we moeten stoppen met doen alsof kennisopname voor iedereen hetzelfde werkt.”

Zien (en overzien) is snappen: visueel leren helpt niet alleen de meer praktisch ingestelde types, maar feitelijk álle instromers.

Moeten we dan voor iedere leerling een andere lesmethode bedenken?

“Juist niet. Want mijn methode werkt voor iedereen. Als je het goed doet, bereik je niet alleen mensen met een bepaalde diagnose. Je maakt de uitleg voor de hele groep begrijpelijker.”

Hij zei: ‘Als ik naar school ga, heb ik aan het eind van de dag een vol hoofd en snap ik het nog steeds niet. Hier ga ik weg met een fris hoofd en ik vergeet het nooit meer.’

Hoe pak je dat aan?

“Ik heb bijvoorbeeld een Skillset ontwikkeld: vier panelen waarop je verschillende onderdelen van een installatie kunt plaatsen. Als je een hybride installatie met warmtepomp wilt uitleggen, heb je één paneel voor de cv-ketel, één voor de warmtepomp, één voor de buitenunit en één voor het afgiftesysteem. Je begint met niks en bouwt het onderdeel – en uiteindelijk dus de hele installatie – stap voor stap op. Net als een sprookje, moet je een verhaal – en in dit geval een installatie – vertellen in logische elementen. Zodat je het ziet groeien, het verhaal snapt en vervolgens nooit meer vergeet. De ridder, de prinses, de uitdaging en de climax. Bij ons is dat het type installatie, de onderdelen met hun functie, hoe de installatie in elkaar zit en werkt. Als je dat logisch opbouwt, ook praktisch en visueel, dan blijft het verhaal hangen zonder de hersenen te pijnigen.”

Je hebt ook een iconenset ontwikkeld?

“Ja, het Beeldwoordenboek E-AI. Dat bestaat uit iconen voor functies en onderdelen van klimaatinstallaties. Je kunt die als legoblokjes aan elkaar zetten en zo zichtbaar maken hoe een installatie is opgebouwd en werkt. Ik heb de set ontwikkeld voor gebruik in de hele branche, bijvoorbeeld in het onderwijs, maar ook bij advies en communicatie tussen ketenpartijen. Technisch onderwijs wordt leuker en begrijpelijker door gebruik te maken van plaatjes, door met iconen spelenderwijs installaties op te bouwen of te ontleden. Leerlingen leren daardoor sneller en beter. En technische beroepen worden zo aantrekkelijker.”

Skillset is overigens ook al bij een ROC in gebruik en ik heb voor ISSO een publicatie mogen schrijven met de iconenset: ‘Classificatie van warmtepompen’. Het leeft dus wel.

Werken de methodes ook in de praktijk?

“Dat is in ieder geval wel mijn ervaring. Ik nodig af en toe leerlingen uit om mijn methode te testen. Een BBL-leerling die bij mij kwam, was gezakt voor waterzijdig inregelen. Hij is autistisch en dyslectisch. Ik heb hem met een Skillset en icoontjes in ongeveer drie uur niet alleen waterzijdig inregelen uitgelegd, maar ook verschillende typen warmtepompen en de werking daarvan. Hij zei achteraf: ‘Als ik naar school ga, heb ik aan het eind van de dag een vol hoofd en snap ik het nog steeds niet. Hier ga ik weg met een fris hoofd en ik vergeet het nooit meer.’ Dat vond ik het mooiste compliment. Skillset is overigens ook al bij een ROC in gebruik en ik heb voor ISSO een publicatie mogen schrijven met de iconenset: ‘Classificatie van warmtepompen’. Het leeft dus wel.”

We moeten kijken hoe we mensen binnenhalen en voorkomen dat ze onderweg afhaken. Het gaat dus om instroom én opleidingsrendement.

Wat kan dit betekenen voor de technieksector?

“In een sector die zoveel mensen nodig heeft, moeten we niet alleen kijken hoe we ze binnenhalen, maar ook voorkomen dat ze onderweg afhaken. Het gaat dus om instroom én om opleidingsrendement. Met een andere manier van kennis overbrengen kun je meer mensen meenemen en wordt de sector diverser. Ik probeer er alles aan te doen om dit in de techniekbranche te laten landen. Mijn bedoeling is bewustzijn te creëren, zodat er vervolgens ook naar gehandeld kan worden.”

Wat kunnen anderen hiermee?

“Het Britse onderzoek noemt onder meer visuele aanwijzingen, schriftelijke instructies en praktische hulpmiddelen als manieren om beter aan te sluiten bij verschillen in informatieverwerking. Doe daar iets mee. Want onze doelgroep bestaat nu eenmaal voor een groot deel uit mensen met een brein dat anders werkt dan bij de meeste mensen. Begin klein. Pak een technische installatie en kijk daarnaar met de vraag: wat moet iemand hiervan begrijpen? Kun je dat zichtbaar maken? Bouw het vervolgens stap voor stap op en combineer beeld met uitleg. Als iemand iets fysiek ziet én de uitleg krijgt, kost het veel minder energie om te begrijpen hoe het werkt.”

Heb jij ‘n tip voor deze rubriek? Stuur je suggestie naar demakersvanmorgen@technieknederland.nl!