Wat als we het stroomnet niet groter maken, maar slimmer? Dat is precies de gedachte achter slimme aansturing. Als we miljoenen apparaten nét iets beter laten samenwerken, kunnen we de piekdrukte op het net tot wel 25% verlagen. En dat is geen toekomstmuziek, dat begint nu!
Je elektrische auto weet soms beter dan jij wanneer hij moet opladen. Je komt thuis, steekt de stekker van je elektrische auto in de laadpaal… en er gebeurt niets. Tenminste, zo lijkt het. De laadpaal wacht bewust even. Niet omdat er iets mis is, maar omdat het elektriciteitsnet op dat moment vol zit. Een uur later, als de grootste piek voorbij is, begint het laden vanzelf. De volgende ochtend is de accu gewoon vol. Jij merkt nauwelijks verschil. Het stroomnet wel. Precies dát is slimme aansturing.
Waarom helpt ‘even wachten’?
Het elektriciteitsnet lijkt meer op een snelweg dan op een waterleiding. Het probleem is meestal niet dat er te weinig ruimte is, maar dat iedereen tegelijk gebruikmaakt van die ruimte. Rond etenstijd laden elektrische auto’s op, slaan warmtepompen aan en koken we massaal elektrisch. Op zonnige middagen leveren zonnepanelen juist grote hoeveelheden stroom terug. Die pieken zorgen ervoor dat kabels en transformatoren hun maximale capaciteit bereiken.
Nieuwe kabels en transformatorstations blijven daarom hard nodig. Maar volgens het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) ligt een belangrijk deel van de oplossing óók in flexibiliteit: het slimmer verdelen van vraag en aanbod over de dag.
Slimme timing levert verrassend veel op
Dat klinkt misschien als een klein trucje, maar het verschil is enorm. Volgens Techniek Nederland leveren slimme energiemanagementsystemen, thuisbatterijen en slimme aansturing een 25% lagere piekbelasting op voor het elektriciteitsnet. Nee, het net krijgt daardoor geen kwart extra capaciteit. Maar de hoogste pieken – daar waar de grootste problemen zitten – zijn we kwijt! Zie het als verkeersmanagement: als minder mensen in de spits de weg op gaan, hoef je geen bredere wegen aan te leggen.
Hoe weet een apparaat wanneer het moet wachten?
Dat is misschien wel het slimste onderdeel. Laadpalen, warmtepompen en thuisbatterijen communiceren steeds vaker met een energiemanagementsysteem in huis (EMS/HEMS). Zo’n slimme aanstuurder kijkt naar verschillende factoren tegelijk: hoe druk is het op het stroomnet, hoeveel zonnestroom wek je zelf op, wat is de stroomprijs en wanneer heb je de energie uiterlijk nodig?
Op basis daarvan kiest de software automatisch het beste moment om stroom te gebruiken, op te slaan of terug te leveren. Zonder dat jij daarvoor continu in een app hoeft te kijken om dingen aan of uit te zetten, of je instellingen aan te passen.
Waarom gebeurt dit juist nu?
Omdat slimme aansturing de experimentele fase ontgroeit. Regionale netbeheerders en energieleveranciers maakten onlangs bekend dat zij slimme aansturing bij huishoudens verder opschalen en stimuleren. Zo kunnen particulieren in onder meer Gelderland, Utrecht, Flevoland en Noord-Brabant een financiële vergoeding krijgen als ze hun laadpaal, warmtepomp of thuisbatterij automatisch laten inspelen op de beschikbare ruimte op het elektriciteitsnet.
Grote bedrijven stappen in
Minstens zo opvallend is hoeveel bedrijven inmiddels instappen. Grote energieleveranciers als Eneco, Essent en Vattenfall bieden al slimme energiediensten aan. Daarnaast ontwikkelen bedrijven zoals Frank Energie, Tibber, Zonneplan, Quatt, Budget Thuis en Innova Energie software die vraag en aanbod automatisch op elkaar afstemt. Slimme aansturing is daarmee niet langer een futuristische belofte, maar gewoon een heel slimme nieuwe energiedienst die breed gaat doorbreken.
Nederland staat niet alleen
Ook in andere landen wint deze aanpak snel terrein. In het Verenigd Koninkrijk verdienen huishoudens al geld als zij tijdens piekmomenten hun stroomverbruik tijdelijk aanpassen. Denemarken geldt al jaren als een voorloper in het slim combineren van windenergie, warmtepompen, elektrische auto’s en batterijopslag. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) speelt dit soort flexibiliteit een sleutelrol in elektriciteitsnetten met steeds meer duurzame energie. Zonder slimme sturing moeten netten veel zwaarder worden uitgevoerd dan eigenlijk nodig is.
Wat betekent dat voor installateurs?
Meer dan je misschien denkt. Een laadpaal, warmtepomp of thuisbatterij is steeds minder een los apparaat en steeds vaker onderdeel van een compleet energiesysteem. Installateurs koppelen apparaten aan energiemanagementsystemen, zorgen dat ze veilig met elkaar communiceren en stemmen opwek, opslag en verbruik slim op elkaar af.
Daardoor verandert ook het vak. Naast het belangrijke werk van kabels trekken, groepenkasten aansluiten en installaties inregelen komt er iets moois nieuws bij: begrijpen hoe je met software, data en techniek één slim energiesysteem kunt maken – en dat goed uitvoeren!
Misschien is dat wel de grootste verrassing: jarenlang dachten we dat de oplossing voor netcongestie vooral in het netwerk zat, in steeds meer en dikkere koperleidingen – bij voorkeur ondergronds. Inmiddels blijkt dat een belangrijk deel ervan óók boven de grond zit: in slimmere keuzes over wanneer we elektriciteit gebruiken. Het stroomnet van de toekomst is dus niet alleen groter. Het is vooral veel slimmer!
Heb jij ‘n tip voor deze rubriek? Stuur je suggestie naar demakersvanmorgen@technieknederland.nl!
