Rik en zijn water-collega’s: helden van verdrogend Nederland

De hitte en droogte van de afgelopen maanden maakten zonneklaar: zelfs ‘waterland Nederland’ heeft soms water tekort! Daarom moeten we toe naar een nieuwe manier van waterbeheersing. Want zonder water hebben we geen rivieren of kanalen, geen gewassen, geen natuur, geen riolering en… geen drinkwater. Slimme technici spelen daarin de hoofdrol. Kijk maar!

Bij rioolgemaal De Heiligenberg in Cuijk ruikt het vaag naar rotte eieren. Dit is een belangrijk doorvoergemaal van Waterschap Aa en Maas: het pompt afvalwater van circa 9.000 huishoudens naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Land van Cuijk. Het verouderde gemaal is in renovatie, maar Elektromechanisch monteur Rik van Dijk van de firma Modderkolk houdt de tijdelijke pompinstallatie draaiend. In zijn werk wordt de volgende fase van het Nederlandse rioolbeheer zichtbaar.

Als deze pomp weigert, klotst het rioolwater binnen de kortste keren door de straten.

De geur van rotte eieren wordt veroorzaakt door waterstofsulfide, een gas dat ontstaat uit rottend organisch afval. In hoge concentraties kan het gevaarlijk zijn. Daarom draagt Van Dijk een gele gasmeter op zijn borst: zijn ‘kanarie in de kolenmijn’. Beneden stroomt lauwwarm afvalwater door tijdelijke leidingen naar de zuivering. “Als deze pomp weigert, klotst het rioolwater binnen de kortste keren door de straten”, zegt hij. “Het draait hier allemaal om het verstandig verplaatsen van afvalwater. En dit is nog maar één locatie, zo zijn er ongeveer 23.000 van in ons land.”

Play

Verdelingsvraagstuk

Rik heeft gelijk: naast maar liefst ruim 15.000 rioolgemalen zoals deze zijn er in ons land ook nog eens circa 7.800 poldergemalen. Ook die zijn belangrijk, want Nederland zoals we het kennen dankt zijn bestaan voornamelijk aan het snel afvoeren van water. Dat succesrecept botst steeds vaker op de realiteit van klimaatverandering. Na stortbuien moet het water weliswaar snel weg kunnen, maar tijdens droogte moet het juist blijven.

Schoon water = schaars water

Tegelijk neemt de vraag naar water toe, en schiet de kwaliteit van grond- en oppervlaktewater op veel plaatsen tekort. Schoon water is daardoor schaarser dan je zou denken in zo’n nat land. Waterbeheer wordt zo ook een verdelingsvraagstuk. De techniek kan die politieke keuzes niet maken. Ze bepaalt wel steeds vaker wat er mogelijk is. Het zwaartepunt verschuift hierdoor naar slimme installaties waarbij regelbare pompen, sensoren en digitale besturing sneller en nauwkeuriger moeten reageren op veranderende omstandigheden.

Technische ruggengraat

De markt achter die omslag is groot, maar versnipperd en regionaal georiënteerd. Michel Wijbrands, programmamanager Infratechniek en Mobiliteit bij Techniek Nederland, onderscheidt ruwweg vijf waterwerelden. Elk met hun eigen opdrachtgevers zoals Waterschappen, Gemeenten, drinkwaterbedrijven en de industrie, die elk werken met verschillende regels en aanbestedingsprocessen. “Voor beleid zijn het aparte domeinen; voor de installateur is het één technische opgave”, zegt hij. Achter de bestuurlijke schotten zie je dezelfde technische ruggengraat terug: installateurs verbinden hydrauliek, elektrotechniek en software tot één werkend systeem.

Drie enorme vijzels kunnen elk 500 kuub water per minuut uit de Alblasserwaard pompen: da’s 1,5 miljoen liter per minuut!

Van stilstand tot volle kracht

Een prachtig voorbeeld van wat dat mogelijk maakt, zie je aan het Ir. G.N. Kokgemaal in Kinderdijk, dat de functie heeft overgenomen van de nu beroemde windmolens die inmiddels UNESCO werelderfgoed zijn. De drie enorme vijzels in dat gemaal kunnen elk maar liefst 500 kuub water per minuut uit de Alblasserwaard pompen – samen een immense 1,5 miljoen liter per minuut. Toch zit de vernieuwing hier niet vooral in ‘meer vermogen’, maar in verfijnde aansturing. Een frequentieregelaar laat het gemaal traploos draaien, van stilstand tot volle kracht. Zo reageert het op de werkelijke neerslag en de stijging van het polderpeil, zonder het watersysteem of elektriciteitsnet onnodig te belasten.

Bij het imposante stuwcomplex Amerongen gaat de bediening niet met brute kracht, maar met uitgekiende balans.

‘Kraan van Nederland’

Dezelfde slimme logica zie je bij stuwcomplex Amerongen terug, op monumentale afmetingen. Twee vizierschuiven die elk 360.000 kilo wegen, worden daar bediend met vier kleine elektromotoren van slechts 2,4 kilowatt. Niet brute kracht, maar uitgekiende balans bedient hier de ‘Kraan van Nederland’. Precies die verfijning is nodig om exact de juiste hoeveelheid water op het juiste peil in de rivieren te houden, zonder bij de volgende hoosbui gebieden te laten overstromen, of in periodes van droogte het schaarse zoetwater zomaar te laten wegvloeien naar zee.

Afvalwater zuiveren

Bij het renoveren van ons nationale rioolstelsel eindigt het werk niet. Rioolwaterzuiveringen krijgen een extra zuiveringsstap om medicijnresten uit afvalwater te halen en te voldoen aan strengere Europese regelgeving. Bedrijven bouwen tegelijk eigen kringlopen omdat drinkwater niet onbeperkt beschikbaar is.

Leuk voorbeeld: bij de Biomakerij van abdij Koningshoeven stroomt afvalwater van de La Trappe-brouwerij eerst door een kas. Micro-organismen op plantenwortels zuiveren het water, waarna het opnieuw kan worden gebruikt. Afvalwater verandert daar van kostenpost in grondstof.

prev next

Slide: 1 Slide: 2 Slide: 3

Tekort aan vakmensen

Hoe intelligenter het watersysteem wordt, hoe afhankelijker het raakt van foutloze besturing en beveiliging. Een kapotte pomp is plaatselijk merkbaar; een digitale storing kan verschillende installaties tegelijk raken. Naast die toenemende complexiteit komt een tekort aan vakmensen daar bovenop. Rik van Dijk rolt via een BBL-traject de elektromechanica in. Zulke routes zijn geen sociaal extraatje, maar een voorwaarde om de waterinfrastructuur werkend te houden.

In Cuijk blijft de pomp intussen draaien. Van Dijk draagt op zijn borst het alarm dat hem veilig houdt en beheert de techniek die het rioolwater afvoert naar de zuiveringsinstallatie. De grote watertransitie zie je hier in het verrassend klein: bij een toegewijze specialist, een technicus, die zorgt dat hier een pomp op precies het juiste moment gaat draaien.