Duurzaam bouwen staat hoog op de lijst van gemeentes: dat gold dus ook voor de verbouwing van wijkcentrum Het Kompas in Enschede. Maar hoe transformeer je een ‘doorwaaipand’ uit de jaren zeventig tot het Duurzaamste Pand van Nederland? “We hebben héél slimme keuzes gemaakt.”
Wijkcentrum Het Kompas stond leeg, te wachten op de slopershamer. Tot de gemeente Enschede besloot om het toch helemaal op te knappen. Bij de aanbesteding stond één eis hoog op de verlanglijst: zo hoog mogelijk scoren op de Gemeentelijke Praktijk Richtlijn (GPR). Dat is een instrument om de duurzaamheid van nieuwe en bestaande gebouwen te meten en te beoordelen met een rapportcijfer. Met een gemiddeld rapportcijfer van 9,5 scoort Het Kompas het hoogst op die duurzaamheidsladder.
Goed scoren op alle punten
De GPR kijkt naar vijf thema’s: Energie, Milieu, Gezondheid, Gebruikskwaliteit en Toekomstwaarde. Knillis van der Burg en René Nijland van Van Dorp, die het installatiewerk deden voor dit bijzondere project, weten daar alles van: “Elk aspect van de bouw en installatie leg je eerst langs deze meetlat, die eigenlijk bestaat uit een aantal checklijsten”, vertelt Knillis. “Daarmee verdien je punten. Om een voorbeeld te geven: een ouderwetse gasketel gebruiken? 0 punten. Een warmtepomp van de laatste generatie? 10 punten. En dat gaat eindeloos door. Die richtlijn hebben we, samen met bouwpartner Haafkes, gebruikt als de kern van ons plan. Dat heeft de gemeente Enschede uiteindelijk over de streep getrokken om met ons aan de gang te gaan. Want je weet dan meteen: de partner die het hoogst scoort, levert het meest duurzame project af.”
Hoe scoort Het Kompas per GPR-thema?
- Energie: 10
- Milieu: 8,3
- Gezondheid: 9,7
- Gebruik: 9,8
- Toekomst: 9,7
- Totaal: 9,5
Slimmer met kennis en technologie
Bij een pand uit de jaren ’70 weet je: dat wordt een uitdaging. René: “Van het oorspronkelijke gebouw is dan ook alleen de basis overgebleven. Vloeren, muren en dak: dat was het uitgangspunt. Daarbij stond voorop dat we de betonnen constructie intact zouden laten, omdat nieuw beton enorm veel extra CO2-uitstoot betekent, en flink lager zou scoren op de GPR.”
Installaties
- Warmtepompen: drie stuks Remeha Effecta MT40L: 120 kW verwarming en 90 kW koeling.
- Zonnestroominstallatie: DC = 102 Ww.
- Luchtbehandelingskast: 16.000 m³/h.
Dat betekent meteen creatief nadenken, want het liefst zou je voor de vloerverwarming wél een nieuwe vloer maken. Knillis legt uit: “Om toch het maximale uit die verwarming te halen, gebruiken we het zandbed onder de bestaande vloer nu als een soort warmtebuffer waarbij rondom isolatiemateriaal is aangebracht. Dat houdt de vloer op temperatuur, en tegelijkertijd hoefden we geen nieuwe vloer te storten. Zo helpt die richtlijn je om slim gebruik te maken van je kennis en technologie.”
Verschillende gebruikers
Samen met de aannemer heeft van Dorp met de GPR als uitgangspunt een ontwerp gemaakt, waarin de installatie en het gebouw samen een toekomstbestendig én energiezuinig thuis bieden voor allerlei organisaties. René: “Van politie tot consultatiebureau, Het Kompas heeft allerlei verschillende gebruikers die ook hun eigen wensen met zich meebrachten. Sommige ruimtes worden veel gebruikt, andere weer minder. Iedere ruimte heeft zijn eigen sensor, die kan meten hoeveel mensen er aanwezig zijn. Op basis van die informatie gaat het systeem aan de slag met de temperatuurregeling door de opening van een VAV-klep, een regelklep, daarop aan te passen. Zo kunnen we het klimaat voor iedere ruimte aanpassen, zonder meteen het hele gebouw te moeten verwarmen of koelen.”
Bestaande techniek slim inzetten
Het dak van Het Kompas is bedekt met zonnepanelen én een dikke laag sedum. “Met de opbrengst van de zonnepanelen kunnen we een flink deel van het energieverbruik overdag afvangen”, vertelt Knillis. “Het Kompas wordt vooral overdag gebruikt, waardoor je daar optimaal gebruik van kunt maken. Een extra batterij is niet nodig, mede doordat we bij dit pand geen last hebben van netcongestie. Dat scheelt weer in de kosten. De sedumlaag op het dak helpt voor een koeler binnenklimaat in de zomer. Ook de drie warmtepompen en de luchtbehandelingskast hebben een plek gevonden op het dak, net als het meeste leidingwerk – omdat de plafonds in de jaren ’70 best laag waren. Zo hebben we dat mooi kunnen oplossen.”
Wat is de GPR?
Met de Gemeentelijke Praktijk Richtlijn, of GPR-berekening, bereken je de duurzaamheid van nieuwbouw en bestaande gebouwen en beoordeel je afzonderlijke onderdelen met een rapportcijfer van 1 tot 10. De GPR kent vijf thema’s: Energie, Milieu, Gezondheid, Gebruikskwaliteit en Toekomstwaarde. Het wordt gebruikt om de milieubelasting en kwaliteit van een gebouw te optimaliseren en inzichtelijk te maken.
- Energie: Energieprestatie en CO2-uitstoot.
- Milieu: Milieubelasting van materialen (inclusief 60% van de MPG).
- Gezondheid: Binnenklimaat, luchtkwaliteit, ventilatie en daglicht.
- Gebruikskwaliteit: Flexibiliteit en toegankelijkheid.
- Toekomstwaarde: Levensduur en aanpasbaarheid.
- Beoordeling: Elk thema krijgt een cijfer tussen 1 en 10, waarbij een 6 gelijkstaat aan het minimale Bouwbesluitniveau.
- Doel: Het maken van duurzame keuzes in het ontwerpproces, bij renovatie of in het vastgoedbeheer.
- Toepassing: Gemeenten en overheden gebruiken GPR vaak als eis bij de uitgifte van grond of voor de omgevingsvergunning om duurzaamheid te stimuleren.
Dikke isolatie
Tot slot zijn ook de buitenmuren bekleed met een flinke laag isolatie, waardoor het pand goed ingepakt is. Dat helpt het binnenklimaat. “Met goede meet- en regeltechniek om al die systemen in de praktijk te laten samenwerken, en met slim nadenken, kun je echt grote stappen omlaag in je energieverbruik. We zien nu al dat de warmtepompen regelmatig uit kunnen, omdat het binnenklimaat ook bij wat lagere buitentemperaturen aangenaam blijft. Vergeleken met andere panden uit de jaren ’70 verbruik je zomaar 70% minder. Dat is toch een prachtige winst.”
Heb jij ‘n tip voor deze rubriek? Stuur je suggestie naar demakersvanmorgen@technieknederland.nl!
