“Weerbaar? We zijn als land heel lang naïef geweest”

De technieksector is praktisch en oplossingsgericht. Maar wat als écht de pleuris uitbreekt? Als stroom en telefoons uitvallen, hackers toeslaan, reservisten worden opgeroepen? Volgens Marcel de Boer, manager Financiën en Vastgoed en bij Hoppenbrouwers, zijn we er nog lang niet klaar voor. “Just-in-time is prachtig – tot de aanvoer stokt.”

Marcel, even checken: heb je al een noodpakket thuis?

(lacht) “Nee, nog niet. Dat is ook zo’n voorbeeld. Je weet dat het verstandig is, maar je doet het nog niet.”

We zijn als sector niet als ‘vitaal’ gelabeld. Hoe kijk jij daarnaar?

“Wij zijn geen drinkwaterbedrijven, afvalwaterzuiveringen of ziekenhuizen. Maar we zijn wel cruciaal om die sectoren overeind te houden. Dus we zitten er wel heel dicht tegenaan!”

Wat viel jou op in het recente Weerbaarheidsrapport?

“Het is goed dat er drie duidelijke scenario’s zijn geschetst. Dat maakt het concreet. Maar het zijn soms nog open deuren. Er moet nog heel veel uitgewerkt worden, zodat er actie uit komt.”

Jij zit in de commissie Ondernemerschap van Techniek Nederland. Hoe gaan jullie die lessen concreet maken voor ondernemers?

“In de commissie zitten vertegenwoordigers van grote, middelgrote en kleine bedrijven bij elkaar. Samen gaan we de lessen uit het rapport concreet doorvertalen naar praktische handvatten en tips voor techniekbedrijven.”

Klinkt nogal theoretisch. Schiet het ’n beetje op?

“Stap voor stap. We maken de papieren inzichten praktisch: hoe ziet je bedrijfsketen eruit, waar zitten je afhankelijkheden – zowel in je toelevering als bij je klanten – en wat moet je gaan regelen en vastleggen? Denk aan communicatie, prioriteiten, draaiboeken. Dus ook: wat leg je niet alleen digitaal vast, maar ook in hard copy op je bureau, klaar voor als de stroom uitvalt?”

Hoe cruciaal je rol ook is – mensen komen pas in actie als het écht spannend wordt.

Waarom komen we zo traag in actie?

“Mensen komen pas in beweging als het misgaat. Dat zie je overal. Wij verkochten heel veel warmtepompen toen dat verplicht werd. Dat ging van tafel en het stortte meteen in. En zodra er geopolitiek iets gebeurt, schiet het weer omhoog. Zo werkt het ook met weerbaarheid: hoe cruciaal je rol ook is – mensen komen pas in actie als het écht spannend wordt.”

Hoppenbrouwers is gehackt geweest. Dat lijkt me een wake-up call.

“Zeker, en een extra lastige. Want het gekke bij zo’n cyberaanval is: er is niks kapot. Alles staat er nog, maar niets werkt meer. Dat is voor veel mensen moeilijk voor te stellen.”

Wat kun je dan doen?

“We zaten met z’n allen bij elkaar en iemand zei: ‘Normaal ben je bij zo’n hack drie tot zes weken out of business.’ Toen zei onze algemeen directeur: ‘Wij gaan het in twee dagen oplossen!’ Ik dacht echt: hoe kun je dat zeggen, we weten nog niet eens wat er aan de hand is!? Maar dat was wel een sleutelmoment. Vooral vanwege de mindset: we gaan niet bij de pakken neerzitten, we gaan het oplossen!”

Elke volgende crisis ziet er anders uit. Wat belangrijker is, is dat je kunt schakelen, improviseren. Dat je tijd kunt kopen.

Is dat gelukt?

“Ja, en daar hebben we veel van geleerd. We hebben veel moeten improviseren. En ook ontdekt dat het een volgende keer waarschijnlijk toch weer anders is.”

Hebben draaiboeken dan wel zin?

“Die helpen zeker, voor de basis. Je moet weten wie je belt, wie welke rol heeft, hoe je elkaar bereikt. Maar elke volgende crisis ziet er anders uit. Wat belangrijker is, is dat je kunt schakelen, improviseren. Dat je tijd kunt kopen. Want daar gaat het vaak om: hoe zorg je dat je tijd wint om het probleem op te lossen.”

Als straks de stroom uitvalt, zijn jullie dan morgen weer aan het werk?

“Ik denk het wel. Mensen weten waar ze moeten zijn. En waarschijnlijk moeten we juist dan hard aan de bak om klanten te helpen. Maar de echte vraag is: hoe lang duurt zo’n stroomuitval? De eerste drie dagen kom je wel door; dat is een beetje als een lang weekend. Duurt het langer, dan wordt het een lastiger verhaal.”

Alles is volledig ingericht op ‘just in time’. Wij hebben misschien voor een paar dagen voorraad.

Want wat gebeurt er dan?

“Dan drogen je ketens op. We zijn als maatschappij volledig ingericht op ‘just in time’. Dat geldt ook voor ons bedrijf: wij hebben misschien voor een paar dagen voorraad. En we hebben nog onvoldoende doordacht wat we dan wél nodig hebben. Wat leg je op voorraad, en hoe veel, voor welke scenario’s? Dat is nog allemaal zoeken.”

Kunnen jullie zonder stroom en data toch communiceren?

“Ook daarin moeten we nog stappen zetten. Tijdens die cyberaanval hadden we nog internet. Als ook dat wegvalt, moet je terug naar andere middelen. Portofoons, papieren handboeken, communicatieboompjes, dat soort dingen. Dus ja, dat betekent ook dat je gegevens niet alleen digitaal moet hebben, maar ook gewoon op papier.”

Hebben jullie al crisisafspraken gemaakt met andere grote techniekbedrijven, bijvoorbeeld voor het uitlenen van mensen?

“Beperkt. Op projecten gebeurt dat al: daar springen we bij elkaar bij als ergens mensen tekort zijn, of het juiste materieel ontbreekt. Maar in een crisis moet dat nog veel verder gaan. Dan moet je afspraken hebben: wie helpt wie, wie heeft wat liggen, wie kan ’t snelst ter plaatse zijn? En dat geldt ook als één bedrijf geraakt wordt, bijvoorbeeld door een cyberaanval. Dan moet je als sector kunnen zorgen dat vitale klanten toch worden geholpen.”

Stel dat alle stroom uitvalt. Moet je dan niet toch een paar diesels achter de hand hebben?

Hoe afhankelijk zijn jullie van de overheid?

“Enorm, want er zijn veel dingen die wij niet zelf kunnen bepalen. Bijvoorbeeld: wie krijgen er prioriteit als er straks tekorten zijn aan brandstof, stroom, water – of als de telecom plat ligt? En welke voorzieningen moeten als eerste weer live? Dat soort keuzes liggen niet bij ons. Ook daarover moet nog veel meer duidelijkheid komen.”

Jullie zijn volop aan het elektrificeren. Past dat bij weerbaarheid?

“Drie kwart van ons wagenpark is inmiddels elektrisch. Maar als alle stroom uitvalt, moet je dan niet een paar diesels achter de hand hebben, en een voorraad brandstof? Ook zo’n backup-systeem is onderdeel van weerbaar zijn.”

Zie je ook ontwikkelingen die onze weerbaarheid al extra hélpen?

“Zeker, door netcongestie werken we steeds meer met batterijen en energiemanagement. Daardoor kunnen sommige locaties ook bij stroomuitval al doordraaien. Dus sommige oplossingen die we nu ontwikkelen, helpen straks ook in een crisis.”

Wij zijn heel goed in oplossen. Eén goede monteur kan vaak het verschil maken. Daar mogen we ook trots op zijn.

Wat ga jij zelf als eerste doen binnen Hoppenbrouwers?

“Eerst het net ophalen bij de mensen die dagelijks met vitale klanten werken. Welke vragen krijgen zij al? En moeten wij daar pro-actiever in worden? Dat is voor mij de eerste stap. (lacht) En een noodpakket in huis halen.”

Tot slot: ben je optimistisch over de weerbaarheid van de sector?

“Wij zijn heel goed in oplossen. Creatief, praktisch, we kunnen snel schakelen. Eén goede monteur kan vaak het verschil maken. Daar mogen we trots op zijn. Maar we moeten niet achterover leunen. Echte weerbaarheid vraagt om voorbereiding, samenwerking en het besef dat zekerheid niet vanzelfsprekend is. We moeten zorgen dat we er klaar voor zijn.”